Βιβλιοθηκη

Η ανάγκη για τη συλλογή σ’ ένα χώρο του συγγραφικού έργου όλων των Σαμίων συγγραφέων ή εκδόσεων που αφορούν τη Σάμο, ώστε να διευκολυνθεί ο ερευνητής στη μελέτη του για το νησί, ώθησε από την αρχή της σύστασής του το Πνευματικό Ίδρυμα Σάμου «Νικόλαος Δημητρίου» να ξεκινήσει τη συλλογή βιβλίων, περιοδικών, εφημερίδων και εγγράφων.

Απόρροια αυτής της δραστηριότητας ήταν η δημιουργία βιβλιοθήκης με στόχο την παροχή πληροφόρησης σε κάθε ενδιαφερόμενο. Σήμερα απαριθμεί περίπου 3.500 τόμους, οι οποίοι προέρχονται από αγορές και δωρεές φίλων του Ιδρύματος, που συνιστούν την Κύρια Συλλογή, καθώς επίσης και από τρεις ιδιωτικές συλλογές. Η συγκρότηση της, ξεκίνησε το 1994 και πρόκειται για την ανοιχτή συλλογή του Ιδρύματος, αυτή δηλαδή που εμπλουτίζεται μέχρι και σήμερα, και κατανέμεται σε δυο επιμέρους συλλογές. Την Σαμιακή με 1250 περίπου αντίτυπα και την μη Σαμιακή με υλικό που καλύπτει όλα τα επιστημονικά πεδία, εφημερίδες και περιοδικά.

Η Σαμιακή Συλλογή περιλαμβάνει παλαιές και σπάνιες εκδόσεις Σαμίων συγγραφέων ή συγγράμματα τα οποία αναφέρονται ή εξετάζουν διάφορα θέματα του νησιού. Το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αυτής περιλαμβάνει βιβλία ιστορικού, λαογραφικού και θρησκευτικού περιεχομένου από την περίοδο της Ηγεμονίας έως και τις μέρες μας. Ακόμα, υπάρχουν έντυπα αποφάσεων, νόμων, ομιλιών και υπομνημάτων από την περίοδο της Ηγεμονίας. Ένα μέρος των σπάνιων βιβλίων που περιλαμβάνεται στην βιβλιοθήκη είναι απότοκο της προσπάθειας του δασκάλου Γιάννη Μωραΐτη, ο οποίος έπειτα από προσωπική έρευνα σε ιδιωτικές συλλογές βιβλίων, προχώρησε στην φωτοαντιγράφηση τους σε συνεργασία με το ΠΙΣΝΔ και τα οποία στη συνέχεια εμπλούτισαν τις βιβλιοθήκες του Π.Ι.Σ.Ν.Δ., των ΓΑΚ- Νομού Σάμου και της Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Σάμου.

Στην ίδια συλλογή εντάσσονται και εφημερίδες που εκδίδονταν στο νησί. Πολύτιμα κομμάτια της βιβλιοθήκης αποτελούν οι εφημερίδες «ΕΛΛΑΣ» από το 1954-1976 και «Αιγαίον» από το 1926 – 1930 σε έντυπη μορφή. Σε από κοινού προσπάθεια με τα ΓΑΚ- Νομού Σάμου, η οποία έχει τα υπόλοιπα έτη της εφημερίδας «Αιγαίον», ψηφιοποιήθηκε το μεγαλύτερο μέρος της από το έτος 1926 μέχρι και το 1941. Υπάρχουν επίσης, συγκεκριμένες χρονολογίες άλλων εφημερίδων όπως η «Εφημερίς των Σαμίων» αλλά και μεμονωμένα φύλλα εφημερίδων όπως ο «Κήρυξ της Σάμου», «Εθνική Ένωσις», «Καρμανιόλος,» κ.ά. Τέλος, υπάρχει και μια ευρεία συλλογή σαμιακών περιοδικών γενικού, φιλολογικού και ιστορικού ενδιαφέροντος.

Από την άλλη η μη Σαμιακή συλλογή περιλαμβάνει υλικό που καλύπτει όλα τα επιστημονικά πεδία και ξεπερνά τους 2.000 τίτλους. Έχει ταξινομηθεί σε 31 θεματικές υποκατηγορίες. Ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω των δραστηριοτήτων του ιδρύματος δόθηκε στη συγκέντρωση βιβλίων λαογραφικού, αρχαιολογικού, ιστορικού περιεχομένου, όπως επίσης και υλικού σχετικού με τον κινηματογράφο και το θέατρο.

Τέλος, στην βιβλιοθήκη υπάρχουν και 3 ιδιωτικές συλλογές των: Νικολάου Δημητρίου, Αντώνη Γιοκαρίνη και Αγγελικής Καρπαθίου.

Η συλλογή του Νικολάου Δημητρίου μετά τον θάνατο του, περιήλθε στα χέρια των παιδιών του, τα οποία με τη σειρά τους την ενέταξαν στα αρχεία του Ιδρύματος. Ο Νικόλαος Δημητρίου υπήρξε δάσκαλος. -που τίμησε το επάγγελμά του ως λειτουργός- και θα μπορούσαμε να τον ονομάσουμε και πατέρα της Σαμιακής Λαογραφίας. Το αρχείο του περιλαμβάνει έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων κυρίως εκπαιδευτικού και ιστορικού χαρακτήρα, το προσωπικό του ημερολόγιο με τις αναμνήσεις του από το μικρασιατικό μέτωπο του 1922, εφημερίδες της Σάμου και φυσικά τα χειρόγραφα και τις σημειώσεις του έργου του.

Η συλλογή του Αντώνη Γιοκαρίνη, μετά τον θάνατο του, κατατέθηκε στο Ίδρυμα από την γυναίκα του Θεανώ. Ο Αντώνης Γιοκαρίνης υπήρξε συμβολαιογράφος στη Σάμο και ένας από τους λίγους σατυρικούς ποιητές του νησιού μας. Παράλληλα υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες στο θέμα του τουρισμού, καθώς πίστευε πως αυτή είναι η λύση για την αντιμετώπιση του οικονομικού μαρασμού που βίωνε μετά τον εμφύλιο το νησί. Έτσι, για να επιτύχει την τουριστική άνοδο ίδρυσε ειδικούς συλλόγους, συνέταξε υπομνήματα, ποιήματα, άρθρα και επιστολές, διοργάνωσε Φεστιβάλ Σαμιώτικου Κρασιού και πολλά ακόμα στην προσπάθειά του να προβάλει το νησί μας.
Στο αρχείο του υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός βιβλίων Σαμίων συγγραφέων αλλά και βιβλία ιστορικού και λογοτεχνικού περιεχομένου. Αξιοθαύμαστη είναι η συστηματική συλλογή σαμιακών εφημερίδων, από τις οποίες ξεχωρίζει η εφημερίδα του Ι.Δ. Βακιρτζή «Αιγαίον» (16-01-1926 / 30-12-1930), ενώ ο μεγαλύτερος όγκος της συλλογής του καταλαμβάνεται από το «Σαμιακό Βήμα» του Κ. Μ. Δούκα. Παράλληλα, υπάρχουν και ποικίλα άρθρα με αναφορές στο νησί μας δημοσιευμένα σε ελληνικά και ξένα έντυπα.
Επίσης, περιέχει χειρόγραφα και δακτυλόγραφα των ποιημάτων του στα οποία σατιρίζει πρόσωπα και καταστάσεις, τα οποία εκφωνήθηκαν σε διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις ή δημοσιεύτηκαν στον τύπο της εποχής. Η θεματική των ποιημάτων ευρεία: γαμήλιες ευχές, αποκριάτικα στιχάκια, στίχοι για το Φεστιβάλ σαμιώτικου κρασιού, για την ακτοπλοϊκή και εναέρια συγκοινωνία, για τα κοινωνικά δρώμενα και πολλά άλλα. Ακόμα, υπάρχει το Πρωτόκολλο και το βιβλίο Πρακτικών του Τουριστικού Συλλόγου στο οποίο διετέλεσε πρόεδρος και ένα Λεύκωμα των Φιλολογικών Βραδιών Στρατού Μέσης Ανατολής.

Η 3η συλλογή του Ιδρύματος ανήκει στην Αγγελική Καρπαθίου, η οποία έζησε τα δύσκολα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και το 1944 μετανάστευσε στην Παλαιστίνη. Το αρχείο της περιλαμβάνει το Διαβατήριο και το Προσφυγικό της Βιβλιάριο αλλά το μεγαλύτερο μέρος του αποτελείται από προσωπικές επιστολές, συνοδευόμενες από οικογενειακές φωτογραφίες, είτε προς τον σύζυγο της είτε προς τα αδέρφια της στις οποίες περιγράφει την καθημερινότητα της.